“How far would you have gone? Let me show you your future.”

Op een verloren zondag las ik een uitgebreid essay van leraar Ron Jones. Hij vertelt hierin over zijn beruchte ‘Third Wave’ experiment dat recent verfilmd is als ‘Die Welle’. Bij oudere generaties staat het bekend als een After School Special, genaamd ‘The Wave’ uit 1981. Dit waargebeurde verhaal uit de 60’s blijft, zelfs al meer dan zeventig jaar na onze bevrijding, een les voor nieuwe generaties.

Experiment

We gaan in deze Legacy terug naar de Amerikaanse Cubberley High School, Palo Alto in 1967. Een van de leerlingen van Jones vraagt hoe het mogelijk is dat na de laatste wereldoorlog door mensen werd beweerd dat men het allemaal niet heeft geweten. Ze zijn er toch immers zelf bij geweest, ze hebben de gehele opmaat van deze zwartste bladzijde uit de geschiedenis toch real-time meegemaakt?  Ron stelt dat dit wel iets complexer ligt, maar hij moet een goed antwoord schuldig blijven. En dat zit hem helemaal niet lekker, als leraar zijnde. Hij bedenkt diezelfde avond een kort experiment, dat zijn uitwerking niet mist en een enorme impact gaat maken..

Third Wave

Zorgvuldig opgebouwd en spelenderwijs, worden de leerlingen de volgende dagen bekend gemaakt met sterk gemeenschapsgevoel en discipline. Meedoen is goed voor het hele geheel. Spoedig ontstaat er een gestructureerde beweging met eigen regels en Ron verzint een mysterieuze leider die boven hem staat. De beweging zelf krijgt een logo een naam :The Third Wave’ met een logo in de vorm van een golf.. Sociale druk om vooral mee te blijven doen, aangevoerd door de speeches van Ron in de klas, neemt enorm toe.
Razendsnel breidt de beweging uit naar andere leerlingen en klassen. Daarna loopt het goed uit de hand. Er is namelijk op een bepaald moment geen discussie meer mogelijk en mensen met een kritische blik op deze beweging worden steeds meer in de hoek geduwd. Sterker nog, kritiek op de beweging wordt gevaarlijk. Vriendschappen komen onder druk te staan, sociale hiërarchie wisselt, er ontstaat steeds grotere agressie en geweld. Ben je niet voor, dan ben je tegen, er is geen middenweg. Je zal mee moeten doen, ander is het be there of be square.

Harde confrontatie

Kortom: de beweging gaat een eigen leven leiden en domineert het leven van de scholieren. Wat ooit begon met een klas, heeft zich verspreid over de hele school. Jones, die zich dagenlang kon verschuilen achter de mysterieuze leider, verliest volledig de controle. Hij besluit het experiment, na druk uit zijn directe omgeving, na korte tijd te stoppen. Geholpen door een toevallige advertentie in de krant, organiseert hij een bijeenkomst in de aula waar de mysterieuze, grote  leider van The Third Wave zich eindelijk bekend zal maken.
Het wordt zaterdagmiddag. Voor een publiek van zo’n inmiddels 200 enthousiaste leerlingen, die vol overgave zich inzetten voor de beweging, staat een tv op het podium. Er is een grote opwinding, waar gaat hij zeggen en wat de wordt de volgende stap? Landelijk, wereldheerschappij? Als Ron de knop indrukt, ziet men alleen een sneeuwbeeld. Minutenlang. Na eerst zeer enthousiast gejoel, verstomt de zaal langzamerhand tot het geheel stil wordt. Een leerling staat uiteindelijk op en schreeuwt ‘There isn’t any leader, is there?
Nee. Maar had er wel kunnen zijn.
Ron draait zich naar zijn geschokte leerlingen. ‘How far would you have gone? Let me show you your future.” Daarna vertoont het scherm beelden van een land in opstap naar een grote oorlog. Het gaat razendsnel. Eerst beelden van de symbolen, de strakke uniformiteit. Daarna ziet men hoe de ideologie snel onderdeel wordt van de samenleving en de agressie en de intimidatie naar tegenstanders steeds erger worden. Dan ziet men de tanks door dorpen, steden en de grenspoorten razen. Tot het uiteindelijk leidt tot de zwartste bladzijde in onze geschiedenis.

Aftermath

Zo geeft Ron het antwoord op die ene vraag. Dit is iets van alle tijden. De mensheid heeft er niets van geleerd. Be aware. Zo hadden zijn leerlingen al na zeer korte tijd niet meer door dat ze fout bezig waren. Ze beseften al snel niet meer te zijn meegevoerd in een grote groepspsychologie, waar vrijwel meteen niet meer onderuit kon worden gekomen.  Door de propaganda vanuit de beweging en de constante druk van hoger af maar vooral door de enorme sociale druk. En waarvoor?  De beweging zelf is een lege huls.
Het is niets. Het heeft geen enkel doel voor de deelnemers. Het is louter een piramide van machtswellust met Ron aan het hoofd. De rest doet alleen maar mee.  Aan het begin onnadenkend en met verstand op nul, om simpelweg ergens bij te horen. Aan het einde nadenkend maar berekenend, om safe te zijn. En het overgrote deel is ondertussen gehersenspoeld door speeches waardoor de bullshitdetector volkomen uit is. Voor die laatste groep is de desillusie dan ook het grootst.
Ron’s uitleg komt keihard aan bij de leerlingen, de aftermath dreunt nog lang door.  Ron’s oud- leerling Philip Neel maakte een paar jaar geleden de docu ‘Lesson Plan’ over het experiment. Ron Jones geeft tot op de dag van vandaag  lezingen waarin hij stelt dat we waakzaam moeten zijn. Of zoals oud-leerling Marc Hancock in ‘Lesson Plan‘ het nog eens samenvat: ‘Be careful who you follow, because you never know where to they will lead you.’
Digiprove sealHands off! © 2021-2022 m.j. v